Her ne kadar Türkçe dilinde yazılan yazıların herhangi bir gözden geçirilmeye ihtiyacı olmadığı genel kanısı hakim olsa da, bu genel kabul gören bir yanlıştır. Türkçe dilinde yazılan tıbbi/medikal yazıların da bağımsız bir editör tarafından ele alınması elzemdir. Bu sayede yazının öncelikle dil, anlatım, anlaşılabilirlik, anlam düşüklükleri vs. açısından değerlendirilmesi gerekir. Daha sonra kullanılan terimlerin doğruluğu açısından literatür araştırması yapıp bir karşılaştırma gerçekleştirilir. Bu kaynaklar İngilizce de olabilir, nitekim genellikle de bu yönden ele alınır. Bu nedenle kaynaklar kısmının editöre iletilmesi önem taşır. Tıbbi terimler Türkçeye çevrilirken genellenebilirlik ve aktarılabilirlik açısından çoğu zaman kelimeler aynı bırakılır. Bunun yanında Türkçe karşılığı olan kelimeler de olabilir. Okuyucu kitlesi Türkçe bilen kişiler olduğundan metnin anlaşılabilirliğinin geliştirilmesi gerekir. Dolayısıyla bu karmaşık sürece bazı kelimelerin Türkçeye çevrilmesi ve bazı cümlelerde fiil kullanımlarının ve cümle yapılarının yeniden düzenlenmesi, isim ve sıfat tamlamalarının bazılarının cümlede yerinin değiştirilmesi ve dil bilgisi açısından da bazı yerleri ele almak dahil edilir.

Türkçe Redaksiyon Örnekleri

  • Orijinal: “Son yıllarda, anti-proliferatif, pro-apoptotik ve immuno-modülatör gibi kemik doku dışı etkilerinin de olduğunun anlaşılmasıyla birlikte önemi daha da artmış ve bilim dünyasının ilgisinin bu yöne kaymasına ve bu konu ile ilgili çalışmaların arttırılmasına neden olmuştur (1).”

Düzenlenmiş: “Son yıllarda, kemik dokusu dışında antiproliferatif, pro-apoptotik ve immünomodülatör gibi etkilerinin de olduğunun anlaşılmasıyla birlikte daha da önem kazanmış ve bilim dünyasının ilgisinin bu yöne kaymasına ve bu konuyla ilgili çalışmaların artmasına neden olmuştur (1).

  • Orijinal: “UVB ışınlarının derideki D vitamini sentezindeki etkinliğini gösteren bir diğer faktör ise UVB ışınlarının dünyaya ulaştığı solar zenith açısı’dır.”

 

Düzenlenmiş: “UVB ışınlarının deriden D vitamini sentezindeki etkinliğini etkileyen bir diğer faktör ise UVB ışınlarının dünyaya ulaştığı solar zenith açısıdır.”

 

  • Orijinal: “Bu açı’nın daralması güneş’in yükselmiş olduğunu, yani güneş ışınlarının daha dik ve daha yoğun olarak yeryüzüne ulaştığına işaret eder.”

 

Düzenlenmiş: “Bu açının daralması, güneşin yükselmiş olduğuna yani güneş ışınlarının daha dik ve daha yoğun olarak yeryüzüne ulaştığına işaret eder.”

 

  • Orijinal: “Örnek olarak, siyah pamuklu giysi % 98,6 oranında UVB nin deriye ulaşmasını engellerken, beyaz pamuklu giysilerde bu oran yarı yarıya azalmaktadır (%47,7).”

 

Düzenlenmiş: “Örneğin, siyah pamuklu giysi UVB’nin deriye ulaşmasını %98,6 oranında engellerken, beyaz pamuklu giysilerde bu oran yarı yarıya azalır (%47,7).”

 

  • Orijinal: “Koyu–pigmente derili insanlar, açık tenli insanlara göre derilerinde daha fazlamelanin pigmenti bulundururlar ve aynı miktar D vitamini sentezi için daha yüksek konsantrasyonda ve daha uzun süreli güneş ışığına gereksinim gösterirler (12).”

 

Düzenlenmiş: “Koyu pigmentli deriye sahip insanlar, açık tenli insanlara göre derilerinde daha fazla melanin pigmenti bulundururlar ve aynı miktar D vitamini sentezi için daha yüksek konsantrasyonda ve daha uzun süreli güneş ışığına gereksinim duyarlar (12).”

 

  • TÜRKÇE-İNGİLİZCE: Tıp terminoloji bilgisi eksik (örn: emergency services, düzeltilen: emergency department, admitted in, admission into, düzeltilen: admitted to). Aynı şekilde imla da hatalı (örn: 8,5 düzeltilen: 8.5). Prolonged yerine tüm cümlelerde extended kullanılmış. Yanlışa örnek: “with a 3,5 times increase”. ” ..between delayed admission and ICU and hospital stay and…” burada uzayan ICU ve hastane yatışı olması gerekirken çevirmen bunu belirtmemiş, bir çok cümlede bazı anlatımlar verilmemiş ve göz ardı edilerek gerçek anlamdan uzaklaşmış. Terminoloji bilgisinin olmadığının bir diğer örneği, ilişki için “relevance” kullanılmış. Article’lar (çalışmadaki hastaları belirtmek için) hemen hemen hiç kullanılmamış, ancak metnin bütünlüğü için bunlara müdahale edilmemiştir. “In their study, Kadar et al. showed that The fact that electronic intensive care, mortality and reduced ICU stay of patients in emergency …. on patient results. ” bu nasıl bir çeviridir? Bir diğer örnek, “on the 2. hour ” bu ifadenin İngilizceyle pek alakası yok. Bağlaçlı cümlelerde tense bariz farklılıkları mevcut (örn: “care units are examined and it was determined “). Yanlışa örnek: “it was also determined in a similar that”. Yanlışlara örnekler: “When we glance at the effect” “admitting diagnosis “. Cümlelere sayıyla başlanmış. Yukarıda belirtilen hususlara ek olarak, hemen hemen her cümlede bir düzeltme yaptım. Baştan çevirmek daha kolay olabilirdi. Tüm düzeltmelere rağmen çevirinin kalitesi vasatın çok çok altındadır.
  • Literatür araştırmasına göre yaşlı hastalar için kullanılan terim (geriatric) yanlıştı, düzeltildi (ilginç olan ağırlıklı olarak “geriatric” kullanılmış olmasına rağmen, bazı cümlelerde elderly (doğru) kullanılmış. Tense uyumsuzlukları göze çarpmakta (present perfect tense kullanılması gerekirken, çoğunda present tense kullanılmış.)
  • Kullanım/uygulama ifadesi “application” olarak yanlış kullanılmış. Komorbidite “comorbid disorders” olarak kullanıldığından çeviri kokmakta (comorbidity olarak düzeltildi). Ameliyat tekniği söz konusu olduğunda, “laparoscopic, surgical” dahil, “technique” ifadesi daha çok tercih edilir. Tüm “method” ifadeleri değiştirildi. Noktalama işaretleri biraz sorunlu, cümle başında noktalı virgül ile kullanılmış (örn: Furthermore; However; Therefore;- cümle ortasında bağlaç olarak kullanılsaydı olabilirdi). Article kullanımları eksik. “The criteria for inclusion in the study…” cümlesinin çevirisi tam bir faciaydı düzeltildi. Yanlış terminolojiye örnekler: duration of surgery, düzeltilen: operative time; the overall length of inpatient hospital stay, düzeltilen: the overall length of hospital stay (zaten hastanede kalış); “ilişki” ifadesi (istatiksel analiz) “correlation” olarak değiştirildi. “we defined the age limit as being ≥ 65 years old..” düzeltilen: “we defined the age limit as ≥ 65 years” burada bahsedilen yaş kriterleri, bir önceki cümlede de belirtilmiş. Yanlış noktalama işareti kullanımı: ” or COPD; which may be “. Diğer bir cümlenin çevirisinde ” bağlanmıştır.” ifadesi “resulted” olarak kullanılmış, “attributed” olarak değiştirilmiştir. “This result might have resulted from” baya çeviri kokuyordu, düzeltilen: “This result may be due to”. Orjinal cümle: “Laparoskopik mide kanseri cerrahisinde laparotomiye konversiyon kaçınılmazdır (45-47).” Çeviri: “In laparoscopic stomach cancer surgery, conversion to laparotomy may be necessary inevitably”. Düzeltilen: “In laparoscopic stomach cancer surgery, conversion to laparotomy is inevitable”. “traditional”, düzeltilen: “conventional”. Orjinal cümle”Geleneksel cerrahların yaklaşımı yaşlı hastalarda laparoskopinin dezavantajlı olduğu yönünde olsa dahi bu çalışmanın sonuçları özellikle yaşlı hastalarda gastrektomi için laparoskopik yöntemlere yönelmek gerekliliğini ortaya koymaktadır.” Çeviri: “Although the traditional surgical approach considers that laparoscopy is disadvantageous in elderly patients, the results of our study reveal the necessity to shift to laparoscopic methods for gastrectomy, especially in elderly patients.” Düzeltilen: “Although the approach of conventional surgeons suggests that laparoscopy is disadvantageous in elderly patients, the results of this study demonstrate the necessity to turn towards laparoscopic techniques for gastrectomy, especially in elderly patients.”
  • BAŞLIK (TROİD KİTLELERİNDE; TÜMÖRÜN MERKEZİNDE, SINIRINDA VE SAĞLAM TROİD DOKUSUNDA OKSİDATİF STRES DEĞERLERİ) tamamen yanlış çevrilmiş (IN THYROID MASSES; OXIDATIVE STRESS VALUES IN THE CENTER, BORDER AND RUGGED THYROID TISSUE OF THE TUMOR), düzeltilen: “OXIDATIVE STRESS VALUES IN TUMOR CENTER, MARGIN, AND INTACT THYROID TISSUE IN THYROID MASSES”. Bu tıp terminoloji bilgisinin çok az olduğunu ve araştırma yapılmadığını gösteriyor. Bu yanlış kullanım çevirinin tümünde devam etmekte. Orjinal:”Çalışmamızda troid tümörlerinin tümörün merkezinde, sınırında ve normal dokudaki oksidatif stres ilişkisini incelemeyi amaçladık.” Çeviri: “In our study, we aimed to analyze the relationship of thyroid tumors in the center, border and normal tissue of the tumor with oxidative stress.” Düzeltilen: “In our study, we aimed to investigate the relationship between oxidative stress of tumor center, margin, and normal tissue in thyroid tumors.” Cümlelere sayıyla başlanmış (örn: 51 thyroid tumor patients were included in our study., düzeltilen: Our study included 51 thyroid tumor patients.) Orjinal: “Hastaların 24’ü diferasniye troid kanseri (16’si papiller kanser, 8’i foliküler kanser), 27’si multinodüler guatr idi.” Çeviri: “Of the patients, 24 were differentiated thyroid cancer (16 were papillary cancer, 8 were follicular cancer), and 27 were multinodular goiter.” Bu durumda hastalar kanserin ta kendisi. Düzeltilen: “Of the patients, 24 had differentiated thyroid cancer (16 had papillary cancer, 8 had follicular cancer), and 27 had multinodular goiter.” Orjinal ” Tüm tümörlerin (n=51) merkezinde, sınırında ve sağlam dokudaki oksidatif stres değerleri lokalizasyona göre karşılaştırıldı.” Çeviri: Oxidative stress values in the center, border and intact tissue of all tumors (n=51) and in healthy tissues were compared according tolocalization.” Düzeltilen: “Oxidative stress values in tumor center, margin of all tumors (n=51) and intact tissue were compared according to localization.” Orjinal: “Tümörler malign (Grup 1 (n=24): Diferansiye troid kanserleri ve benign (Grup 2 (n=27): Multinodüler gruatr) olarak iki gruba ayrıldı.” Çeviri: “Tumors were divided into two groups as malignant (Group 1 (n = 24): Differentiated thyroid cancers and benign (Group 2 (n = 27): Multinodular bruiser).” Çeviri bir çok hatalarla dolu yanlış çevrilmiş cümle sayısı hayli fazla. Orjinal: “Tümörün sınırındaki oksidatif stres değerleri, tümörün merkezinden ve sağlam dokudan anlamlı olarak daha yüksektir.” Çeviri: “Under oxidative stress at the border of the tumor, the opening of the tumor and significantly higher than intact tissue.”
  • “Uygulama” kelimesi tüm metinde “application” olarak çevrildiğinden ve bazen de process, maalesef hepsi değiştirilememiştir, bunun yerine “procedure” kullanılmalıydı. Çevirmen kısa (tek kelime) çeviriler hariç, bazen de dahil olmak üzere, çoğu terimi yerinde kullanmamış veya yanlış ve alakasız kullanmış (çevrilen: Wood Lambası İncelemesi-Wood Lamp Review) düzeltilen: Wood Lamp Examination). Bazı yerlerde noktalama işaretleri eksik bırakılmış ve yanlış kullanılmış (The feeling of warming depends on the infrared ray from the sun; not from ultraviolet ray. düzeltilen: The feeling of warming depends on the infrared ray from the sun, not from ultraviolet ray.). Bazı çeviri kısımları tamamen yanlış (çevrilen: Güneş Işınımları Hakkında Doğru Kabul Edilen Yanlışlar- Mistakes Considered Correct About Solar Radiations, düzeltilen: False Facts About Solar Radiations. çevirilen: yanlış-doğru- false-correct-incorrect (tutarsızlık) düzeltilen: false-true), bu da fazla araştırma yapılmadığını göstermekte. Dilbilgisi hataları mevcut (with intervals, düzeltilen: at intervals). Bazı çevirilerin orjinalle alakası yok (Revolutionally developed for non-invasive skin tightening and body contouring…) Çevirilen: bölgelsel incelmeyi-regional thinning, düzeltilen: regional slimming. Özellikle bazı cümlelerde özneyi niteleyen cümle kısmı, cümle başında kullanılmış, sonra da özne (örn: used against skin defects for thousands of years in the Far East, dermaroller is a cylindrical skin care device with small needles.) Çevirilen: DERMAROLLER HANGİ CİLT SORUNLARINA KARŞI KULLANILIR ?-WHICH SKIN PROBLEMS DERMAROLLER IS USED FOR? düzeltilen: FOR WHICH SKIN PROBLEMS DERMAROLLER IS USED? Çevrilen: Cilde kür halinde uygulanır.It is applied to the skin as a cure. düzeltilen: It is applied to the skin in the form of cycles. Çevrilen: dermatology specialists, düzeltilen: dermatologists. Çevrilen: cilt gerginleşir-….taut.., düzeltilen: …firm. çevrilen: siyah nokta-blackhead, düzeltilen: black spots. Madde olarak sıralanan cümlelerde ilk cümleler havada kalmış, yüklem kullanılmamış, ve sonra maddeler sıralanmış, bu da anlam düşüklüğüne yol açmış. Cümlelere sayı ile başlanmış. “Bir kür ile” ifadesi “cure” olarak çevrilmiş, halbuki burada “cycle” demek istenmiş. Çeviri: tek seferde-in one sitting, düzeltilen: in one session. Çevrilen: net etki-net effect, düzeltilen: exact effect. Çevrilen: kıl kökleri-hair roots, düzeltilen: hair follicles. Aynı ifadelerde bile farklı cümlelerde farklı kelimeler kullanılmış (örn: rotating brush, rotary brush vb.) Bazı yerlerde function 1, bazı yerlerde 1.function gibi tutarsızlıklar var. Tüme metinde parlak cilt için “radiant” kullanılmış (düzeltilen: bright). Çeviri: it’s a lengthy application, düzeltilen: long-lasting application. Çevrilen: Bölgesel Zayıflama-Area Slimming, düzeltilen: regional slimming. Çeviri:  renk açıcı krem-lightening cream, düzeltilen: bleaching cream. Çok fazla yanlış çeviri var, google translate olarak bırakılmış (örn: “Cildin tazeliğini ve parlaklığını kaybetmiş ve lekelenmiş üst tabakası soyularak dökülür, daha sağlıklı ve canlı bir tabaka ortaya çıkar.” çeviri: The skin has lost its freshness and brightness and the stained top layer is peeled off and a healthier and lively layer appears. düzeltilen: The stained top layer of the skin that has lost its freshness and brightness is peeled off and a healthier and lively layer appears.) Çevrilen:  İltihapsız Akne-Acne Without Inflammation, düzeltilen: Non-inflammatory acne. Çeviri: nemlendirici-Humidifier, düzeltilen: moisturizer. Çeviri: Peki ama neden güneş kremlerinin çoğu sınıfta kaldı?-But why are most sunscreens left in class? (bu ingilizce mi google translate mi?), düzeltilen: But why did most sunscreens fail?.

    Sonuç olarak vasatın çok çok altında bir çeviri kalitesi vardı. Çevirmen genel olarak çeviriye özen göstermemiş ve araştırma yapmamış. Translate ne önerirse öylece kullanılmış.

 

Editörlük hizmetlerimizden faydalanın ve akademik çalışmalarınızın prestijli tıp dergilerinde yayınlanma olasılığını arttırın!